نگا هی به جلو ه های طبیعت

به نام آ فر ید گار رحمان رحیم جلیل عظیم کریم

شما احساس طبیعی خود را تعقیب کنید

حتما به نتا یجی خواهید رسید ... مرا خبر کنید ...؟

زمينلرزه 5 دي ماه 1383 بم که سبب کشتار انساني بالا و ويراني گستردهاي در شهر بم و روستاهاي پيرامون گرديد، به سبب جنبش دوبارة گسلة نهاني رويداد که هيچ نشانه ريختشناسي از گسله در روي زمين ديده نمي شد. شناخت گسله هاي لرزه زا ابزار مهمي در تحليل خطر زمينلرزهاي است، که اين کار در مورد گسلههاي لرزه زاي نهان و پوشيده که احتمال وجود آنها در هر شهر و گسترهاي چون فلات لرزه خيز ايران وجود دارد بسيار پيچيده است. رويداد زمينلرزههاي بزرگ و ويرانگر به سبب جنبش راندگيهاي لرزه زاي نهان غير معمول نيست (براي مثال زمينلرزة سالهاي 1978 طبس و 1994 نورث ريج کاليفرنيا). علي رغم نبود رکورد تاريخي از زمينلرزههاي پيشين، يک راندگي نهان لرزه زا منظرهاي ريختشناسي ويژهاي بر روي زمين بوجود مي آورد که قابل شناسايي خواهند بود
گسله راستالغز لرزه زاي نهاني که سبب رويداد زمينلرزه بم گرديد، هيچ نشانه ريختشناسي ويژهاي بر توپوگرافي و يا طرح آبراهههاي گستره بم

ايجاد ننموده بود. نبود رکوردهاي تاريخي در بم و نبود
نشانه هاي ريختشناسي در راستاي اين گسله، برآورد خطر زمينلرزه در هر شهر و گسترهاي چون بم را بسيار مشکل ساز مي کند.

مقا له ازپا یگاه ملی داده های علوم زمین کشور

آنچه در جهان افرینش مشا هده میکنیم چیزی جز زیبائی نیست وخود زنجیر ه ای از چرخه حیاتست وباید بدانیم که اگر

یک یا چند حلقه از این چرخه نباشد دیگر حلقه ها هم یا نخواهند بود واگر هم با شند نا قص جلو ه میکنند لذا غر ش و

صدای مهیب رعد وبرق ویا طو فان سهمگین ویا لر زش جانکاه زمین هر کدام یک حلقه از چر خه حیات زمین ما هستند

که اگر نبودند شکو فه نشاط آور یا ابشار آرامبخش و

صد ها شکوه بانشا ط دیگر نمی بو دند لذا هر چه را که اجزاء طبیعت

در ترکیب خود فراهم کرده است را دوست بداریم که هما نا آفر یدگار مهر بان در خلقت جهان آنچه درک کرده ویا نمی دانیم

را بر اساس مشیت ذات مقد سش گوارا و با حکمت جلو ه گر فر موده است ... لذا قبل از هر چیز اندکی با دیدن تصاویر افکار

خود را متمر کز نموده واندیشه را در راستای حقیقت تنظیم وبا بر داشت درست از هر جلو ه اي تسليم علم وخرد گرديم

وبدانيم از هزاران رمزو راز علوم بشريت تنها به اندكي دست يافته كه آيندگان به درجات فعلي ما با تعجب مي نگرند

نویسنده وبلاگ

علی بن مهزیار می گوید:
برای امام جواد علیه السلام نامه‌ای نوشتم و از اینکه در اهواز زلزله زیاد می‌آید، شکایت کردم و پرسیدم که آیا امام با خروج من از اهواز و رفتن به شهری دیگر موافق است یا خیر.
امام جواد علیه السلام در پاسخ نامه ام نوشت:« از اهواز به شهر دیگر نروید. در روزهای چهارشنبه و پنج شنبه و جمعه روزه بگیرید و غسل کنید و لباس های خویش را پاکیزه نگاه دارید. آن‌گاه روز جمعه از شهر خارج شوید و دعا کنید. خداوند بلا را از شما دور خواهد ساخت.»
به دستور امام عمل کردیم و از آن پس در اهواز زمین‌لرزه‌ای نشد.

منابع:
بحارالانوار، ج 50، ص 101، ح 14.

مراجعه شود به:
مناجات و معجزات امام جواد علیه السلام

وزارت آموزش و پرورش
سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
معاونت فن آوری ارتباطات و اطلاعات آموزشی

به هنگام وقوع زلزله یا بعد از زلزله پدیده‌های مختلفی اتفاق می‌افتد که به شرح زیر دسته بندی می‌شوند.

لرزش زمین

بطوری که می‌دانیم در اثر زلزله ، زمین به ارتعاش در می‌آید و در مواردی که شدت این ارتعاشات زیاد باشد، باعث تخریب ساختمانها می‌شود. معمولا قبل و بعد از حرکات اصلی زلزله ، ارتعاشات خفیف تری تولید می‌شود که به ترتیب به نام پیش لرزه و پس لرزه نامیده می‌شود. معمولا لرزه‌های اولیه خفیف تر است و هر چند به زمان زلزله اصلی نزدیک شویم، شدت لرزه‌ها زیادتر می‌شود و بعد از زلزله اصلی ، مجددا شدت آن کاهش می‌یابد.

این مساله ، در مورد تعداد لرزه‌ها نیز صادق است، یعنی هرچقدر لرزه اصلی نزدیکتر شود، تعداد لرزه‌ها زیادتر می‌شود و بعد از زلزله اصلی ، فواصل زمانی بین لرزه‌ها افزایش می‌یابد. بایستی توجه داشت که تمام زلزله‌ها همراه با پیش لرزه نیستند و نیز پیش لرزه‌ها را همیشه نمی‌توان مقدمه وقوع یک زلزله بزرگ دانست، زیرا در بسیاری موارد ، لرزشهای خفیفی ثبت شده که حرکات شدیدی به دنبال نداشته است. گاهی نیز یک زلزله مخرب ، خود پیش لرزه فوق‌العاده مخربی بوده که به دنبال آن اتفاق افتاده است.

صداهای زلزله

غالبا وقوع زلزله توام با صداهایی است که در بعضی موارد ، بوسیله گوش انسان نیز قابل تشخیص است. بدیهی است این صداها ، غیر از صداهای ناشی از آثار زلزله مثل تخریب ساختمانها و نظایر آن است. صداهای زلزله در بعضی موارد شبیه رعد و گاهی نیز نظیر صدای وزش باد ، انفجار گلوله‌های بزرگ توپ و مانند آن است. تولید این صداها به خاطر ایجاد امواج ارتعاشی است که در اثر زلزله بوجود می‌آیند ولی فقط در بعضی موارد فرکانس آنها در حد شنوایی گوش انسان و قابل شنوایی است.

نورهای زلزله

به هنگام وقوع بعضی از زلزله‌ها ، آثار نورانی مختلف مثل نور افشانی در آسمان ، برق ، جرقه‌های نورانی و نظایر آن دیده شده است. حتی در زلزله بزرگ ناحیه وژ در سپتامبر 1669 ، شعله‌های آتش در حال خروج از زمین دیده شد. هنوز وابستگی مستقیم این آثار به زلزله مورد بحث دانشمندان است و به عقیده اغلب زلزله شناسان ، این نورها ، ناشی از اثرات ثانوی زلزله است. هر چند در مناطق مسکونی می‌توان نور و آتش را مربوط به اثرات ثانوی زلزله دانست ولی در بعضی موارد ، در کوهستانها و نیز در سطح دریاها نظیر این نور دیده شده که هنوز پاسخ درستی برای آن پیدا نشده است.

حرکات آب دریاها

هنگامی که کانون زلزله در کف دریا یا در نزدیکیهای آن واقع باشد، در اثر زلزله ، امواج متعددی در آب تولید می‌شود که به نام تسونامی معروف است. این امواج سهمگین به بدنه کشتیها می‌خورد و باعث ارتعاش آنها می‌شود. در اثر این امواج ، آب دریا با شدت به ساحل برخورد می‌کند و بعضی وقتها ، قسمتی از سواحل را آب فرا می‌گیرد. امواج مزبور در بعضی موارد ، باعث تخریب ساختمانهای ساحلی می‌شود.

زلزله مهمی که در 27 نوامبر 1945 در دریای عمان اتفاق افتاد باعث بالا آمدن شدید آب دریا و بروز خسارات زیاد در سواحل پاکستان و هندوستان شد. عده‌ای عقیده دارند که طوفان نوح نیز در اثر زلزله‌ای که کانون آن در خلیج فارس بوده ، حادث شده است.

تغییر مشخصات آب چشمه‌ها

در اثر زلزله ، غالبا در وضع آب چشمه‌ها و چاهها نیز تغییراتی بوجود می‌آید زیرا در اثر ارتعاش ، مجاری زیرزمینی تنگ و یا گشاد شده و در بعضی موارد ، ممکن است کاملا مسدود شود. دمای آب چشمه‌ای معدنی نیز ممکن است در اثر مخلوط شدن با آبهای دیگر ، تغییر کند. مثلا آب یکی از چشمه‌های معدنی سوئیس به نام پلان دو فازی در اثر زلزله 19 مارس 1935 خشک شد و بعد از اینکه با حفر مقداری چاه ، توانستند مجددا به آب دسترسی پیدا کنند، میزان آبش سه برابر شد ولی دمای آن از 28 به 24 درجه سانتیگراد تقلیل پیدا کرد و نیز دمای یکی از چشمه‌های همین منطقه ، پس از زلزله ، از 18 به 23 درجه سانتیگراد افزایش یافت.

ایجاد شکاف و گسله

در بعضی موارد ، در اثر زلزله ، تعدادی شکاف در زمین بوجود می‌آید و گاهی نیز گسله‌هایی تشکیل می‌شود. به عنوان مثال می‌توان گسله معروف سان اندریاس واقع در ایالت کالیفرنیا را نام برد. از سال 1874 که مطالعات زمین شناسی این منطقه آغاز شده ، تعدادی ایستگاه نقشه برداری در محل بوجود آمد که موقعیت دقیق آنها محاسبه شده بود. در سال 1906 زلزله‌ای در منطقه اتفاق افتاد که در نتیجه آن ، گسله سان اندریاس تشکیل شد.

مباحث مرتبط با عنوان

پیش بینی زلزله

منظور از پیش بینی زلزله یعنی اینکه زلزله در کجا و چه زمانی و با چه قدرتی ممکن است اتفاق بیافتد . اینکه زلزله ها در کجا رخ میدهند امروز کما بیش قابل پیش بینی است . اما اینکه کی و با چه قدرتی هنوز در پرده ابهام است . با اینکه انسان در صدد پیش بینی حوادث طبیعی از جمله زلزله با توجه به قرائن هست و از آروزهای بشر محسوب می شود اما هنوز دانشمندان نا امیدانه در تلاشند تا راهی برای پیش بینی حوادث کنترل نشدنی چون زلزله بیابند.
سابقه پیش بینی زلزله بر می گردد به زمان امپراطوریهای چین که از منجمین می خواستند تا زلزله ها را یش بینی نمایند چرا که در تصور مردم چین زلزله نشانه خشم خداوند بر امپراطور است.

امروز کشورهای پیشرفته و صاحب علم ودانش دانشمندان خود را موظف نموده اند تا دراین زمینه دست به کاوش بزنند ولی هنوز به نتایج امیدوار کننده نرسیده اند .در هر حال پژوهشگران با تحت نظر قرار دادن تغییرات ژئو فیزیکی ، ژئو شیمیایی ، زیست شناختی در مناطقی که احتمال زلزله می رود سعی کرده اندبه شواهد علمی دست یابند . اگر چه پاره ای از زلزله ها با توجه علائم از قبل پیش بینی شد واز خطرات ان کاسته شد اما وجود همان علائم در جای دیگر یا عدم وجود هر یک از علائم فوق نتوانسته موفقیت آمیز باشد.
یکی از علائمی که در پیش بینی مورد استفاده قرار می گیرد تجزیه و تحلیل پس لرزه ها است . چنانکه در شهر اورویل کالیفرنیا زلزله سنج ها تعداد زیادی از زلزله ها ی کوچک و معینی با بزرگی 4.7 را ثبت کرده بودند و تعداد زلزله های کوچک در حال افزایش بود و بر همین اساس متخصصان توانستند زلزله را پیش بینی نمایند و در اوت 1975 زلزله ای با بزرگی5.7 اتفاق افتاد .
با وجود این زلزله های مرگباری اتفاق افتاده اند که ازقبل زلزله های نداشته اند و یا درمناطقی که یک دوره آرامش فعال را پشت سر گذاشته اند زلزله ای اتفاق افتاده است.
در هر حال برای پیش بینی زلزله وجود علائمی لازم است :

کاهش لرزش های کوچک زمین :

لرزش های دائمی زمین توسط دستگاههای زلزله نگار ثبت می شوند. علت این امر افزایش حجم سنگ قبل از گسیختگی است که منجر به ایجاد درزها و شکافها در داخل سنگ می شود واین در باعث می شود تادر سنگ در معرض تنش خواص فیزیکی متفاوتی پدید آید که کاهش امواج زلزله وتغییر سرعت انتشار از اهم آنها است که بنا بر فرضیه انبساط است که سبب کاهش امواج زلزله می شود ولی هدایت الکتریکی و قابلیت نفوذ افزایش می یابد .

تغییر شکل پوسته زمین:

اکثر زلزله ها ی بزرگ در اثر شکستن ناگهانی بخشی از پوسته جامد زمین که مانع از حرکت آزاد ورقه های تشکیل پوسته شده اند ، ایجاد میگردد . لذا بر اساس نظریه فوق نقاط مشخصی روی زمین نسبت به یکدیگر تغییر مکان نسبی می دهند و هرچه به زمان شکستن سنگها نزدیکتر می شود دراین وضعیت تغییراتی ایجاد می شود .

تغییر سطح آب چاهها :

این تغییر بر اثر تغییر دما و در اثر کاهش یا افزایش فشار بر حفره های خاک بوده که باعث پائین رفتن سطح آب چاه یا فوران آب یا خشکیدن سطح چاه و چشمه یا تغییر دمای آن می شود .

افزایش فاصله زمین در محل شکستگی ها و گسل ها :

با اندازه گیری فاصله بین شکستگیها و کنترل شکاف گسل ها با استفاده از دستگاههای اندازه گیری دقیق یا عکس ها ی ماهواره ای و هوائی می توان به تغییرات درون زمین پی برد.

تغییر دمای زمین وخروج گازها :

تغییر دمای زمین وخروج گازهایی مثل رادون و آرگون که سبب خارج شدن حیوانات از سوارخها و لانه های خود می شود. تغییرات شیمیایی در آب چشمه ها و تغییرات شدید در گازهای طبیعی خروجی از زمین نیز می تواند از علائم زلزله باشد.

تغییر مقاومت الکتریکی در سطح زمین :

تغییر در ویژگیهای زمین مانند میدان مغناطیسی ومیدان الکتریکی

رفتار حیوانات :

مارها به سطح زمین می آیند . خرگوشها و موشها از لانه های خود فرار می کنند . حرکات عجیب و غریب اسب ها و خوکها غیره گرچه این حرکات از نظر علمی مشخص نیست . شاید ارتعاشات و امواج را حس می کنند.